Δεν μπορούμε να διαβάσουμε τη σκέψη του σκύλου — αλλά μπορούμε να αποτρέψουμε το δάγκωμα του σκύλου

(Κάντε κλικ εδώ για το άρθρο στα Αγγλικά)

Όταν το δικαστήριο αναρωτήθηκε αν μπορεί κανείς να διαβάσει τη σκέψη ενός σκύλου ώστε να προβλέψει πότε θα δαγκώσει, ορθώς συμπέρανε ότι η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία. Συμφωνούμε. Ωστόσο, η πρόληψη πρέπει να είναι επιστημονική, όχι αντιδραστική. Οι αυθόρμητες αντιδράσεις που προκύπτουν από φόβο ή βιαστικά συμπεράσματα συνήθως επιδεινώνουν το ίδιο το πρόβλημα που προσπαθούν να λύσουν.

Όχι, δεν μπορούμε να διαβάσουμε τη σκέψη ενός σκύλου — ακριβώς όπως δεν μπορούμε να διαβάσουμε και τη σκέψη ενός ανθρώπου. Αλλά η σύγκρουση δεν αποτρέπεται με μαντική και διάβασμα σκέψης. Είτε πρόκειται για σκύλους κατοικίδια, είτε για σκύλους που ζουν ελεύθεροι, άγρια ζώα, ή ακόμη και συγκρούσεις ανάμεσα σε ανθρώπους, η πρόληψη λειτουργεί με κατανόηση των συνθηκών που δημιουργούν τον κίνδυνο και με συστηματική ελάττωση των συνθηκών αυτών. Αυτό σημαίνει πραγματική πρόληψη.

Οι Σκύλοι Δεν Δαγκώνουν Χωρίς Λόγο

Αντίθετα με τους ανθρώπους, οι σκύλοι δεν δρουν από κακία ή κρυφά κίνητρα. Δεκαετίες συμπεριφορικής επιστήμης δείχνουν ότι οι αμυντικές συμπεριφορές, όπως το δάγκωμα, συμβαίνουν σε συγκεκριμένες, αναγνωρίσιμες καταστάσεις, και όχι τυχαία.

Οι πιο κοινές συνθήκες που έχουν συσχετιστεί με περιστατικά δαγκώματος περιλαμβάνουν:

• Έλλειψη πόρων (πείνα ή ανταγωνισμός για το φαγητό)
• Ζητήματα υγείας (πόνος, τραύμα, ασθένεια)
• Χρόνιο στρες ή απορρύθμιση
• Αμυντικές αποκρίσεις λόγω φόβου
• Ιστορικό κακοποίησης ή επαναλαμβανόμενων αρνητικών αλληλεπιδράσεων με ανθρώπους

Οι παράγοντες αυτοί είναι παρατηρήσιμοι, προβλέψιμοι και διαχειρίσιμοι. Σημαντικό είναι επίσης ότι προκύπτουν από περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες, όχι από κάποια ενστικτώδη επιθετικότητα των σκύλων που ζουν ελεύθεροι.

Πώς Μοιάζει Πραγματικά η Πρόληψη

Επειδή η συμπεριφορά των σκύλων καθορίζεται από το περιβάλλον, η πρόληψη εστιάζει στην τροποποίηση συνθηκών, όχι στην απομάκρυνση ζώων.

Για τους σκύλους που ζουν ελεύθεροι, υπάρχουν απλά μέτρα βασισμένα σε στοιχεία που μπορούν να μειώσουν σημαντικά το στρες και τη σύγκρουση:

• Εξασφαλίστε αφθονία πόρων μέσω τακτικού ταΐσματος
• Ταΐστε σε ήσυχες, προβλέψιμες τοποθεσίες
• Στειρώστε τους σκύλους για να μειώσετε το ορμονικό στρες και την απορρύθμιση
• Παρέχετε χώρους ανάπαυσης (σακιά από γιούτα, κουρέλια, αυτοσχέδια στρώματα) μακριά από μέρη με μεγάλη κίνηση
• Εμποδίστε και αποθαρρύνετε την κακοποίηση ζώων
• Ταΐστε σε μικρές, διάσπαρτες ομάδες για να μειώσετε τον ανταγωνισμό
• Παρέχετε ιατρική φροντίδα όταν οι σκύλοι είναι τραυματισμένοι ή αδιάθετοι
• Εμβολιάστε για να αποτρέψετε συμπεριφορικές αλλαγές που σχετίζονται με ασθένειες
• Εφαρμόστε σταδιακή κοινωνικοποίηση για σκύλους με τραυματικό ιστορικό
• Προωθήστε ασφαλείς πρακτικές για τον άνθρωπο, όπως να αποφεύγεται η προσέγγιση ζώων που τρώνε, κοιμούνται, είναι άρρωστα, ή θηλάζουσες μητέρες

Το Κυνήγι Οχημάτων Είναι Προβλέψιμο — και Αποτρέψιμο

Το κυνήγι οχημάτων αναφέρεται συχνά ως ένδειξη επιθετικότητας, ωστόσο η συμπεριφορά αυτή συνήθως προκύπτει από δύο πολύ καλά κατανοητές αιτίες:

• Αμυντική εκμάθηση, όπου οι σκύλοι συσχετίζουν τα οχήματα με παρελθοντικό τραύμα, είτε στους εαυτούς τους είτε σε άλλους σκύλους. Οι σκύλοι είναι κοινωνικά πλάσματα και μαθαίνουν μέσω της παρατήρησης.
• Προστασία της περιοχής τους, καθώς οι σκύλοι εξελίχθηκαν παράλληλα με τους ανθρώπους ως φύλακες της κοινότητας, και η γρήγορη κίνηση συχνά συνδεόταν με κλοπές ή εισβολές.

Εδώ η αποτελεσματική πρόληψη περιλαμβάνει:

• Τάισμα των σκύλων μακριά από κεντρικούς δρόμους
• Παροχή περιοχών ανάπαυσης μακριά από την κίνηση οχημάτων
• Εγκατάσταση σαμαράκια και άλλα μέτρα μείωσης ταχύτητας, βελτιώνοντας έτσι και την ασφάλεια των πεζών και των παιδιών
• Προγραμματισμός τουλάχιστον ενός βραδινού γεύματος, ώστε να προάγεται η ανάπαυση
• Επιμόρφωση του κοινού για ασφαλή οδήγηση με χαμηλή ταχύτητα σε κατοικημένες περιοχές όπου ζουν ζώα κοινότητας, πεζοί και παιδιά

Ένας καλοταϊσμένος και ξεκούραστος σκύλος είναι πολύ λιγότερο πιθανό να εμφανίσει ανήσυχη ή αμυντική συμπεριφορά.

Γιατί η Απομάκρυνση Των Ζώων Κάνει Τα Πράγματα Χειρότερα

Η απομάκρυνση σκύλων δεν εμποδίζει τη σύγκρουση· την ενισχύει.

Στις επιχειρήσεις περισυλλογής, συνήθως πιάνονται πρώτα οι πιο φιλικοί και κοινωνικοί σκύλοι. Οι σκύλοι που μένουν πίσω είναι πιο φοβισμένοι και συχνά έχουν βιώσει βίαιες καταστάσεις, μαθαίνοντας έτσι να συσχετίζουν τους ανθρώπους με κάτι επικίνδυνο. Οι σκύλοι μαθαίνουν μέσω κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Η απομάκρυνση ζώων ενεργοποιεί επίσης το φαινόμενο της υποτροπής. Στοιχεία δείχνουν ότι οι περιοχές που αδειάζουν σύντομα κατέχονται από καινούργιους σκύλους — συνήθως μη εμβολιασμένους, μη κοινωνικοποιημένους, και συχνά σε μεγαλύτερο αριθμό — αυξάνοντας το στρες, την αστάθεια, τον ανταγωνισμό και τη σύγχυση ανάμεσα στους καινούργιους σκύλους, και συνεπώς και τον κίνδυνο δαγκώματος.

Παρομοίως, η αποτροπή του ταΐσματος ή η υποχρέωση πολλών σκύλων να τρώνε στην ίδια τοποθεσία αυξάνει τον ανταγωνισμό και την απορρύθμιση. Η πείνα δεν δημιουργεί ασφάλεια. Η σταθερότητα δημιουργεί.

Ένα Διαφωτιστικό Παράδειγμα: Υπευθυνότητα Χωρίς Να Χρειάζεται Να Διαβάσουμε Τη Σκέψη

Ένα χρήσιμο συγκριτικό παράδειγμα βοηθά να διευκρινίσουμε πώς μοιάζει η πρόληψη με επιστημονική βάση. Στο Νεπάλ, τα ατυχήματα στους δρόμους που περιλαμβάνουν ζώα δεν αξιολογούνται θέτοντας ερωτήματα όπως αν το ζώο «εμφανίστηκε από το πουθενά». Αντιθέτως, οι αρχές εξετάζουν την ανθρώπινη ευθύνη.

Τα δικαστήρια και τα τμήματα τροχαίας εξετάζουν την ταχύτητα, την απόσταση φρεναρίσματος, την τήρηση λωρίδας, την ορατότητα και τον έλεγχο του οχήματος. Αν έστω και ένας από αυτούς τους κανόνες παραβιαστεί, η ευθύνη βαραίνει τον οδηγό. Το να βρεθεί απλώς ένας σκύλος, μία αγελάδα ή μία γάτα στον δρόμο δεν απαλλάσσει τον οδηγό από την ευθύνη.

Η αρχή είναι απλή: οι οδηγοί υποχρεούνται να προσέχουν για προβλέψιμα εμπόδια, συμπεριλαμβανομένων των ζώων. Η πρόληψη βασίζεται στην υπεύθυνη συμπεριφορά και τον σχεδιασμό του συστήματος — όχι στην απομάκρυνση ζώων από κοινόχρηστους χώρους.

Γιατί το Τάισμα και η Ανάπαυση Μειώνουν τις Συγκρούσεις

Ένας χορτασμένος σκύλος δεν είναι ανήσυχος. Η επαρκής θρέψη προάγει τον ύπνο, και ο ύπνος υποστηρίζει τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Οι σκύλοι χρειάζονται 12–16 ώρες ύπνου την ημέρα και είναι λυκόφωτα ζώα, δηλαδή πιο δραστήρια κατά την αυγή και το σούρουπο (Coppinger & Coppinger, 2001).

Όπως παρατήρησε ο ηθολόγος Raymond Coppinger, ενώ οι λύκοι εξελίχθηκαν να διανύουν μεγάλες αποστάσεις αναζητώντας λεία, οι σκύλοι εξελίχθηκαν να μένουν σε ένα μέρος και να περιμένουν να έρθει το φαγητό. Οι σκύλοι δεν είναι αρπακτικά· είναι ευκαιριακοί τροφοσυλλέκτες και οπορτουνιστικοί ζητιάνοι.

Η παροχή τροφής και χώρου ανάπαυσης βοηθά τους σκύλους να μειώσουν την ανησυχία τους, να αποσυμφορηθούν από ταραχώδεις καταστάσεις και να ηρεμήσουν, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο δαγκώματος. Ένα ασφαλές σημείο για να κοιμηθούν τη νύχτα μειώνει το νυχτερινό γάβγισμα και το κυνήγι οχημάτων. Η τροφή και η ανάπαυση είναι απλά αλλά ισχυρά εργαλεία για τη μείωση των συγκρούσεων και την αύξηση της ασφάλειας και της άνεσης για τους ανθρώπους που συνυπάρχουν με σκύλους στην κοινότητα.

Κατέχοντας χώρο στις γειτονιές, οι σκύλοι που ζουν ελεύθεροι ανταγωνίζονται επίσης με άλλους τροφοσυλλέκτες, όπως τα ποντίκια, συμβάλλοντας έμμεσα στη δημόσια υγιεινή και τον έλεγχο ασθενειών.

Πρόληψη Μέσα Από Κατανόηση, Όχι Από Φόβο

Δεν χρειάζεται να διαβάζουμε τη σκέψη για να αποτρέψουμε το δάγκωμα του σκύλου. Χρειάζεται κατανόηση της συμπεριφοράς.

Όταν οι πολιτικές διαχείρισης αποκρίνονται με φόβο, απομάκρυνση ή τιμωρία, αποσταθεροποιούν το περιβάλλον και αυξάνουν τον κίνδυνο. Όταν αποκρίνονται με εμβολιασμό, στειρώσεις, επιμόρφωση, σταθερό πρόγραμμα ταΐσματος, ανάπαυση και ειρηνική συνύπαρξη με τους ανθρώπους, οι συγκρούσεις μειώνονται.

Σταθεροί, υγιείς και κοινωνικά ενσωματωμένοι πληθυσμοί σκύλων είναι ασφαλείς πληθυσμοί — τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα.

Πράγματι, η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία. Αλλά μόνο όταν βασίζεται σε στοιχεία, όχι σε υποθέσεις. Η κατανόηση της συμπεριφοράς των σκύλων μάς βοηθά όχι μόνο να προλαμβάνουμε συγκρούσεις, αλλά και να αξιοποιούμε τις υπηρεσίες τους προς όφελος της κοινότητας.

Αναφορές

• Bhadra, A., et al. (2016). Free-ranging dogs are capable of social learning and human cue recognition. Scientific Reports.
• Bonanni, R., et al. (2011). Effects of human disturbance on the social behaviour of free-ranging dogs. Behavioural Ecology.
• Coppinger, R., & Coppinger, L. (2001). Dogs: A New Understanding of Canine Origin, Behavior and Evolution. University of Chicago Press.
• Hiby, E. (2013). Dog population management. In Dogs, Zoonoses and Public Health. CAB International.
• Overall, K. L. (2013). Manual of Clinical Behavioral Medicine for Dogs and Cats. Elsevier.

Το βιβλίο Dog Knows («Ο Σκύλος Ξέρει: Μαθαίνοντας να Μαθαίνουμε από τους Σκύλους») είναι πλέον διαθέσιμο και στα ελληνικά, σε μετάφραση της Εύης Καπανιέρη, από τις εκδόσεις wuf wei.